W procesie ewolucji owady z rzędu straszyków utraciły skrzydła, po czym na nowo je wykształciły. O procesie, każącym na nowo spojrzeć na pewne elementy teorii ewolucji, czytamy w "Nature".

Straszyki (Phasmida) to owady z rzędu zaliczanego do uskrzydlonych. Liczne ich gatunki (np. patyczaki) mają jednak częściowo lub całkowicie zredukowane skrzydła.

Prof. Michael F. Whiting z Brigham Young University w stanie Utah analizował sekwencję DNA 35 gatunków straszyków, chcąc stworzyć ich drzewo genealogiczne. Przy okazji odkrył zaskakujące fakty dotyczące ewolucji ich skrzydeł.

Z genetycznych badań Whitinga wynika, że prymitywni przodkowie wielu gatunków współczesnych straszyków utracili zdolność lotu, następnie, po jakichś 50 mln lat ewolucji, owady odzyskały skrzydła. Proces taki zachodził przynajmniej cztery razy.

Entomolodzy często opisują przypadki gatunków tracących zdolność lotu. Są to np. owady migrujące na wyspy. Utrata przez nie skrzydeł to przejaw adaptacji. Tracąc skrzydła, nie narażają się na sytuację, w której porwane wiatrem spadną do morza. Skrzydeł brak także większości owadów żyjących na śniegu. Chodzi tu o to, by jak najbardziej ograniczyć powierzchnię, przez którą tracą ciepło.

Przykład straszyków jest pierwszym, w którym udało się stwierdzić odzyskanie zdolności lotu po uprzedniej jego utracie.

Do przypadków funkcji tak złożonych, jak zdolność lotu czy widzenie, stosuje się zwykle prawo nieodwracalności ewolucji. Mówi ono, że w procesie ewolucji niemożliwy jest powrót do wcześniejszego stadium rozwoju - nawet, gdy organizmy znajdują się w identycznych warunkach, jak ich przodkowie. Jeżeli np. któryś z narządów zaniknie, a na jego miejsce pojawi się podobny, to pochodzenie tych narządów jest inne.

Zdaniem badacza, wyniki te mogą pociągnąć za sobą potrzebę zmian tego elementu teorii ewolucji. "To pierwszy przykład cechy złożonej, utraconej i odzyskanej później w trakcie ewolucji" - mówi Whiting.

Informacje na temat wytworzenia skrzydeł (nawet, jeśli w danym momencie owad ich nie ma) zachowują się w genomie. Zdaniem Whitinga, genetyczne "instrukcje" wzrostu skrzydeł są podobne do "instrukcji", według której wykształcają się odnóża. W długiej perspektywie czasu mogą być one "włączane" bądź "wyłączane" - podejrzewa badacz.

"Około 50 mln lat po utracie skrzydeł z jakiegoś powodu okazało się korzystne, by niektóre gatunki straszyków skrzydła odzyskały" - pisze Whiting. Obecnie znamy różne gatunki tych owadów - skrzydlate i bezskrzydłe.

Kolejne badania mogą ujawnić podobne zjawisko u karaluchów i innych owadów, może także i wśród innych zwierząt - sądzi Whiting.