Celem pracy była odpowiedź na pytanie czy i w jakim stopniu fauna wodna, na przykładzie chruścików, jest przekształcona antropogenicznie na obszarze zurbanizowanym, na przykładzie miasta Złocieńca (woj. zachodniopomorskie). Praca jest fragmentem szerszych badań nad antropogenicznymi przekształceniami trichopterofauny wodnej Polski.

Do oceny stopnia naturalności wykorzystano współczynnik naturalności (Wn) opracowany na podstawie współczynnika naturalności Fishera (Czachorowski i Buczyński 1999). Wn przyjmuje wartości 1-16. Larwy chruścików (Trichoptera) zbierano w okresie od 1999r. do 2001r. Analizie poddano znajdujące się na terenie miasta odcinki rzek: Wąsawy i Drawy, jeziora: Rakowo Duże, Rakowo Małe i Maleszewo, glinianki, oraz drobne cieki i zbiorniki.

Zebrano 1272 larwy chruścików (Trichoptera) należących do 56 gatunków. Najliczniejszym gatunkiem był Limnephilus flavicornis (Fabricius , 1787), a także Anabolia laevis (?) (Zetterstedt, 1840) i Hydropsyche pellucidula (Curtis, 1834). Dla każdego badanego zbiornika wyliczono współczynnik naturalności w ujęciu jakościowym (Wns) oraz ilościowym (Wni).

Najwyższą wartość Wn osiągnęła fauna strumienia płynącego w rowie odwadniającym koło jez. Rakowo Małe (Wni = 13,6; Wns = 15,6). Wysokim stopniem naturalności cechowała się także fauna z jezior Rakowo Duże i Małe, Wąsawy, Drawy, zbiorników okresowych w olsie, oraz glinianek. Zgodnie z oczekiwaniami zbiorniki będące pod wpływem antropogenicznych czynników zaburzających cechowały się niższymi wartościami Wn., co wskazuje na mniejszą naturalność zamieszkującej je fauny. Zanieczyszczany ściekami ze stolarni strumień w pobliżu jez. Rakowo Duże cechował się najbardziej odkształconą fauną wśród badanych cieków. Eutroficzne jezioro Maleszewo, będące niegdyś obiektem intensywnej gospodarki rybackiej, oraz wypływający z niego strumień cechowały się niższymi wartościami Wn niż porównywalne zbiorniki. Grupując badane zbiorniki, należy stwierdzić, że najbardziej naturalna fauna zamieszkiwała jeziora (Wns=11,7; Wni=11,1), natomiast największe odkształcenia zaobserwowano w strumieniach (Wns=6,76; Wni=9,39).

Na uwagę zasługuje fakt wysokiego stopnia naturalności fauny drobnozbiornikowej zasiedlającej glinianki ? zbiorniki pochodzenia antropogenicznego. Świadczy to o ważnej roli tego typu zbiorników dla zachowania naturalnej fauny wobec zaniku jej naturalnych siedlisk.

Dla większości zbiorników Złocieńca współczynniki naturalności przyjmują wyższe wartości niż analogiczne wyliczenia dokonane dla torfowisk niskich i wysokich z różnych regionów Polski na podstawie chruścików (Trichoptera) i ważek (Odonata) (Czachorowski i Buczyński 1999). Również stopień naturalności zbiorników wodnych Parku Krajobrazowego Lasy Janowskie (Czachorowski i in. 2000) jest porównywalny z uzyskanymi wynikami. Relatywnie wysoki stopień naturalności fauny badanych zbiorników może mieć dwa powody. Przypuszczalnie zachodzi proces renaturalizacji fauny, którego przyczyną mogła być poprawa czystości wody po upadku większości zakładów przemysłowych na początku lat 90-ych. Dodatkowo możliwe jest, że w niewielkim mieście, jakim jest Złocieniec, środowisko naturalne nie ulega drastycznym przekształceniom i degradacji. Możliwy jest też błąd zastosowanej metody. Wn opracowany został niedawno, a przyjęte współczynniki znaczenia ekologicznego należy traktować jako wstępne i tymczasowe.